Wanneer de winter echt begint: tijd, gevoel en gewoontes

Algemeen denkt men vaak dat de winter begint als het kouder wordt en de dagen korter zijn, maar wat “winter” precies betekent, hangt af van de manier waarop je ernaar kijkt. Sommige mensen ervaren de winter wanneer het vriest of sneeuwt, terwijl voor anderen de start van de winter afhangt van de klok of van de kalender. De overgang naar kouder weer, het veranderen van het daglicht en gewoontes in Nederland spelen allemaal een rol bij het gevoel van winter.

De meteorologische winter en het vaste begin

Veel mensen weten niet precies wat de meteorologische winter inhoudt. Volgens de vaste regels begint deze periode altijd op 1 december en eindigt op 28 of 29 februari. Dit is handig voor wetenschappers en het KNMI, het weerinstituut. Door deze duidelijkheid kunnen ze goed vergelijken hoe koud en nat verschillende jaren zijn geweest. De meteorologische indeling kent geen uitzonderingen: elk jaar begint de winter op dezelfde dag. Hierdoor weet je precies wanneer voor weerspecialisten het winterseizoen van start gaat, ongeacht hoe koud of warm het is.

De astronomische winter en het effect van de zon

Er is ook de astronomische winter. Dit seizoen start op het moment dat de zon het laagste punt bereikt aan de hemel. Dat gebeurt meestal op 21 of 22 december. Dit is het tijdstip met de kortste dag en de langste nacht van het jaar. Vanaf dat moment nemen de dagen weer toe in lengte. De astronomische indeling gaat dus niet over kou of sneeuw, maar heeft alles te maken met de stand van de aarde ten opzichte van de zon. In Nederland kiezen veel mensen de astronomische start als het officiële beginpunt van het winterseizoen.

Het begin van de wintertijd en onze gewoontes

Voor een groot deel van de bevolking voelt het begin van de wintertijd als het moment waarop de tijd wordt aangepast, ook wel wintertijd genoemd. In het algemeen schakelt men in de nacht van de laatste zaterdag op zondag van oktober de klok een uur terug. Daardoor wordt het ’s ochtends iets eerder licht en is het ’s avonds sneller donker. De wintertijd is de standaardtijd, die maar liefst vijf maanden duurt, tot het ingaan van de zomertijd in maart. Aan deze gewoonte zijn veel mensen gehecht, want het ritme van de dag verandert. Veel mensen ervaren deze verschuiving als het begin van de donkere maanden, zelfs wanneer de echte winter qua temperatuur later begint.

Winter in het dagelijks leven en het gevoel van kou

Toch zijn er jaarlijks verschillen in hoe men de start van de winter beleeft. Sommige jaren is het in november al koud en guur met harde wind of de eerste nachtvorst. Andere jaren loopt de herfst langer door en voelt het in december nog zacht aan. Kortom, het gevoel bij het begin van de winter hangt niet alleen af van een datum of de klok, maar ook van persoonlijke ervaring. Voor sommigen hoort het einde van oktober met de overgang naar wintertijd echt bij de winter. Anderen wachten tot de eerste sneeuw valt of het echt overdag vriest voor het wintergevoel. In Nederland zijn klassiekers als warme chocolademelk, winterjassen en lichtjes in de straten het teken dat de winter nu echt is aangebroken.

Tradities, feestdagen en herkenbare wintermomenten

In veel huishoudens speelt de periode rondom Sinterklaas, Kerstmis en Oud en Nieuw een grote rol. Dit zijn momenten waarop families samenkomen en waarin licht en warmte extra belangrijk worden. De feestdagen vallen altijd in de wintertijd, net nadat de astronomische winter begonnen is. Deze feestelijkheden, samen met tradities als schaatsen, stamppot eten en het versieren van de kerstboom, laten zien dat de winter voor Nederlanders meer is dan alleen een koude periode. Het is ook een tijd waarop men samenkomt, zich warm aankleedt en het huis extra gezellig maakt.

Meest gestelde vragen over wanneer het winter wordt

• Wanneer begint de meteorologische winter officieel?

  De meteorologische winter start altijd op 1 december en loopt tot het einde van februari. Dit is elk jaar hetzelfde.

• Wat is het verschil tussen de astronomische en meteorologische winter?

  De astronomische winter begint rond 21 december, op het moment dat de zon het laagst staat. De meteorologische winter begint altijd op 1 december, ongeacht het weer of de stand van de zon.

• Wanneer gaat de wintertijd in Nederland in?

  Wintertijd in Nederland start in de nacht van de laatste zaterdag op zondag van oktober. In die nacht gaat de klok een uur achteruit.

• Waarom voelt het soms al eerder als winter?

  Het wintergevoel hangt niet alleen af van de kalender of de klok, maar ook van het weer en persoonlijke beleving. Wie kou, nachtvorst en donkere dagen merkt, voelt vaak al eerder de winter aankomen.

• Veranderen tradities in de wintertijd?

  Tradities als samen eten, feestdagen vieren en het huis versieren zijn in de winter extra belangrijk. Het vroege donker en kou zorgen ervoor dat mensen sneller gezelligheid binnen zoeken.