Het algemeen bekende beeld van de winter is dat het koud, donker en vaak nat is, maar wanneer begint deze periode nu precies? Sommige mensen denken bij winter direct aan sneeuw, anderen aan korte dagen en knusse avonden binnen. Toch is er niet één vast antwoord op het winterseizoen. De start van de winter kun je namelijk op verschillende manieren bepalen. In dit artikel lees je hoe dat zit en welke data je moet onthouden.
Verschillende soorten winters
Niet iedereen bedoelt hetzelfde als men het over het begin van de winter heeft. In Nederland maken we verschil tussen de astronomische en de meteorologische winter. De astronomische variant hangt samen met de zon en de stand van de aarde ten opzichte van de zon. Elk jaar start deze winter officieel rond 21 december. Op dat moment staat de zon het laagst aan de hemel en is de dag het kortst. De meteorologische winter gaat uit van het gemak voor wetenschappers en weerdeskundigen. Zij rekenen de maanden december, januari en februari volledig tot de winter. Meteorologisch gezien begint de winter dus altijd op 1 december. Zo kunnen weerexperts de gegevens tussen verschillende jaren makkelijker vergelijken.
De astronomische winter en wat die betekent
Binnen de sterrenkunde draait het bij winter om de zonnewende. Rond 21 december start de astronomische winter. Op deze dag bereiken we officieel het begin van het koudere seizoen volgens de natuurwetenschappen. Dit moment valt meestal tussen 20 en 22 december, afhankelijk van het jaar. Wat het bijzonder maakt, is dat dit de dag is met de minste uren daglicht. Vanaf dat moment worden de dagen langzaam weer langer. Dit fenomeen is niet uniek voor Nederland, het geldt overal op het noordelijk halfrond. Sommige mensen hechten veel waarde aan deze datum en vieren deze dag zelfs met tradities en lichtfeesten om het tij te keren en de komst van meer daglicht te vieren.
Meteorologische winter voor het overzicht
Weerkundigen maken het jaar makkelijk inzichtelijk door vaste maanden aan seizoenen te koppelen. In deze indeling is de winter altijd van 1 december tot en met 28 of 29 februari. Deze afspraak is algemeen geaccepteerd binnen de wetenschap. Het voordeel is dat je altijd weet wanneer het seizoen begint en eindigt, zonder naar de stand van de zon te hoeven kijken. Vooral voor het bijhouden van temperaturen, neerslag en andere weergegevens levert dit duidelijkheid op. Door deze duidelijke grens kunnen onderzoekers het klimaat en de veranderingen daarin goed onderzoeken. Voor het dagelijks leven betekent het dat je in december vaak al echte winterse kou kunt verwachten, ook al zegt de astronomische kalender iets anders.
Typische kenmerken van de winterperiode
De winter valt op door kortere dagen en langere nachten. Vaak wordt het kouder en is er kans op vorst, ijzel of soms sneeuw. Planten en bomen houden een soort rustperiode en veel dieren trekken zich terug of houden zelfs een winterslaap. In Nederland en in veel andere landen is de winter vaak een seizoen van festiviteiten. Denk aan Sinterklaas, kerst en oud en nieuw. Mensen zoeken de warmte op, bijvoorbeeld bij de open haard, warme chocolademelk of winterse maaltijden. Ook zijn de wintermaanden populair voor schaatsen als de temperatuur het toelaat. Niet alleen het weer, maar ook het leven binnen en buiten past zich aan aan deze periode. Elk jaar zijn de verschillen groot: soms kwakkelt het weer en blijft de sneeuw uit, andere jaren komt de schaatskoorts juist helemaal op gang.
Waarom zijn er verschillen in de winterstart?
De keuze voor verschillende datums komt voort uit het verschil tussen wetenschap en dagelijks gebruik. De astronomische datum kijkt naar de natuur en de zon. De meteorologische datum is vooral praktisch: het maakt werk en onderzoeken makkelijker. Daardoor kan het zijn dat de één de winter al voelt beginnen in november als het koud aanvoelt, terwijl een ander pas vanaf 21 december over de winter spreekt. Ook wereldwijd zijn er verschillen: aan de andere kant van de evenaar begint de winter juist in juni. Dit hangt allemaal samen met de positie van de aarde ten opzichte van de zon en de manier waarop landen hun jaar indelen. In Nederland volgt het KNMI officieel beide indelingen, maar voor het publiek is de meteorologische datum het meest praktisch.
Veelgestelde vragen over wanneer begint winter
- Wanneer start de winter in Nederland volgens de kalender?
De astronomische winter begint elk jaar rond 21 december, meestal tussen 20 en 22 december.
- Wat is het verschil tussen astronomische en meteorologische winter?
De astronomische winter is gekoppeld aan de stand van de zon en start rond 21 december. De meteorologische winter begint altijd op 1 december en duurt tot en met 28 of 29 februari.
- Waarom begint de meteorologische winter op 1 december?
De meteorologische winter begint op 1 december zodat weerdeskundigen elk jaar makkelijk dezelfde periode met elkaar kunnen vergelijken.
- Zijn er landen waar de winter op een andere datum begint?
Ja, op het zuidelijk halfrond begint de winter rond 21 juni, omdat de seizoenen daar tegengesteld zijn aan die in Nederland en andere landen op het noordelijk halfrond.